رد کردن لینک ها

نشر اکاذیب و مجازات آن

اشتراک گذاری

جرم نشر اکاذیب چیست؟

نشر اکاذیب و مجازات آن – بدون تردید شما هم بطور روزمره  در سایت های خبری و فضای مجازی با مطالبی مواجه می شوید که به درستی یا نادرستی آنها اطمینان ندارید. ممکن است با تحقیق راجع به آنها متوجه شده اید که بسیاری از این اخبار دروغین هستند. مثلا درباره یک بازیگر معروف گفته می شود که از دنیا رفته ، یا همسر دوم اختیار کرده است و مثال هایی از این قبیل. ما اغلب در باره اینگونه اخبار می شنویم و شاهد انتشار آنها هستیم. این نوع اخبار بعضاً برای بدبین کردن مردم نسبت به افراد و تخریب چهره های شناخته شده، منتشر می شود. از دیدگاه قانون اگر در بسیاری موارد انتشار این اخبار جرم است و عنوان “نشر اکاذیب”  بر آنها صدق می کند.

 جرم نشر اکاذیب در قانون 

مجازات جرم نشر اکاذیب
مجازات جرم نشر اکاذیب

قانون مجازات اسلامی

برای شناخت جرم نشر اکاذیب و مجازات آن به سراغ قانون مجازات اسلامی می رویم. ماده 698 قانون مجازات اسلامی بیان می کند : «هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله نامه یا شکواییه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا‌توزیع هر گونه اوراق چاپی یا خطی با امضاء یا بدون امضاء اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت راساً یا به عنوان نقل‌قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی تصریحاً یا تلویحاً نسبت دهد اعم از اینکه از طریق مزبور به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به‌غیر وارد شود یا نه علاوه بر اعاده حیثیت در صورت امکان، باید به حبس از دو ماه تا دو سال و یا شلاق تا (۷۴) ضربه محکوم شود.»

نکته قابل توجه اینکه وجود قصد و نیت در تحقق جرم بسیار مهم است.  زیرا ممکن است شخصی از روی اشتباه مطلبی در فضای مجازی منتشر کرده باشد. و هدف آسیب رساندن به حیثیت دیگری را نداشته است. بنابراین در مثال مورد بحث براحتی نمی توان فرد را به مجازات جرم نشر اکاذیب محکوم کرد.

قانون مطبوعات

جرم نشر اکاذیب و مجازات آن منحصر به قانون مجازات اسلامی نیست. در قانون مطبوعات هم این موضوع مورد اشاره قرار گرفته است. در بند 11 ماده 6 قانون مطبوعات آمده است که پخش شایعات و مطالب برخلاف واقعیت و تحریف مطالب دیگران در مطبوعاتی که دارای مجوز فعالیت از هیات نظارت بر مطبوعات هستند ، مشمول جرائم مطبوعاتی خواهد گردید.

در ماده 23 قانون مطبوعات نیز به شیوه رسیدگی به وقوع نشر اکاذیب و چند جرم دیگر در مطبوعات اشاره رفته است. بر این اساس به  شخصی که نسبت به او مطلبی خلاف واقع در مطبوعات منتشر شده است این حق داده شده پاسخ مطالب عنوان شده را در مدت یک ماه به صورت کتبی برای همان نشریه ارسال نماید. نشریه مزبور موظف است پاسخ های دریافت کرده  را در یکی از دو شماره ای که بعد از دریافت پاسخ ها منتشر خواهد کرد، درج کند. اگر از درج پاسخ ها امتناع نماید شاکی می تواند به دادگستری مراجعه نماید. رئیس دادگستری در صورت احراز صحت شکایت، جهت نشر پاسخ به نشریه خاطی هشدار می دهد. اگر باز نشریه از درج پاسخ ها تا مدت حداکثر ده روز خودداری کرد ، پرونده به همراه دستور توقیف موقت آن نشریه به دادگاه کیفری ارسال می شود.

انواع نشر اکاذیب

انواع نشر اکاذیب
انواع نشر اکاذیب

برای آشنایی بیشتر با نشر اکاذیب و مجازات آن، ماده 698 را مبنا قرار می دهیم. بر اساس ماده 698 قانون مجازات اسلامی، نشر اکاذیب بر اساس هدفی که سازنده و منتشر کننده اصلی اخبار کذب دنبال می کند به دو نوع تقسیم می شود:

الف)نشر اکاذیب به قصد اضرار به غیر

در این مورد مجرم مطالب خلاف واقع را برای ضربه زدن به آبرو یا بی اعتبار کردن یک شخصیت منتشر می کند. معمولاً این اقدام ریشه در کینه های قدیمی، دشمنی های خانوادگی یا رقابت های تجاری دارد. پیگیری قانونی این نوع از نشر اکاذیب نیازمند شاکی خصوصی است.

ب)نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی

در این مورد هدف مجرم لزوماً حمله به یک شخص و بدنام کردن او نیست. بلکه غرض حمله به شخصیت حقوقی او است که منجر به تشویش اذهان عمومی گردد. تشویش اذهان عمومی یعنی مجرم به ‌صورتی که در قانون آمده ‌است بر ضد مسئولین حکومتی مطلبی بگوید. یا نوشته‌ای منتشر نماید که موجب ایجاد نارضایتی عمومی و بروز نگرانی میان مردم شود. این تعریف می تواند مصادیق گسترده ای داشته باشد و تشخیص آن با دادگاه است . مشخص است نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی، نیازمند شاکی خصوصی نیست و جنبه عمومی دارد. یعنی حتی با وجود فقدان شاکی خصوصی توسط ضابطان دادگستری و مأموران انتظامی مورد شکایت و پیگیری قرار می گیرد. 

تفاوت جرم نشر اکاذیب با هتک حیثیت

هتک حیثیت به  اقدامی گفته می شود که سبب تحقیر و پایین آوردن ارزش و اعتبار افراد در میان جامعه و وارد آمدن لطمه  به  آبرو و حیثیت آنها می گردد.  در مورد هتک حیثیت لزومی ندارد مطالب خلاف واقع بوده باشد. بلکه افشای اسرار خانوادگی یا تحریف واقعیت یا تفسیر یک خبر واقعی یا تقطیع یک فیلم میتوانند موجب تحقق جرم هتک حیثیت شوند .

اما در مورد جرم نشر اکاذیب و مجازات آن، مطالب منتشر شده حتماً باید خلاف واقع باشد. یا در آن حداقل یک مورد کذب وجود داشته باشد که مجرم را به هدفی که دارد برساند. مثلاً منجر به بی اعتباری فردی شود که علیه او مطالب خلاف واقع منتشر شده است. 

تفاوت جرم نشر اکاذیب با جرم افترا

افترا به معنای نسبت دادن عمل مجرمانه به فردی است که چنین عملی را انجام نداده است. یا حداقل عامل افترا که ادعای وقوع عمل مجرمانه را کرده نتواند آن را اثبات نماید .

در مورد نشر اکاذیب لزومی ندارد که نسبت خلافی که به دیگری داده شده جرم باشد مثلا کسی خبر دروغین جدایی یکی از چهره های مشهور از همسرش را منتشر نماید در اینجا طلاق گرفتن یک عمل مجرمانه تلقی نمی گردد. از این رو فرد اشاعه دهنده این خبر به افترا متهم نمی شود. ممکن است انتشار این خبر با هدف وارد کردن ضربه به آن شخص مشهور و بدبین کردن مردم به او صورت گرفته باشد. در این صورت امتشار دهنده را می توان به نشر اکاذیب متهم نمود. در نتیجه متوجه می شویم هر افترایی با نشر اکاذیب همراه است. اما وقوع جرم نشر اکاذیب لزوماً افترا محسوب نمی شود.

تحقق  جرم نشر اکاذیب 

در اینجا لازم است در مورد تحقق جرم نشر اکاذیب و مجازات مربوط به آن، نکاتی بیان شود:

 دروغ بودن مطالب منتشره

برای تحقق این جرم، کافی است که خبر منتشر شده دروغ باشد. اگر خبر درست باشد مسئولیت نشر اکاذیب متوجه فرد نیست. مثلاً  چنانچه فردی در یک  سایت، خبری را به  اشتباه منتشر  نماید و بعد ها متوجه این اشتباه شود.  نمی توان به اتهام جرم نشر اکاذیب او را محکوم کرد. البته وقوع اشتباه معمولا با اقرار به اشتباه و دلجویی از کسی که نسبت به او خبر جعلی منتشر شده باید جبران گردد.

قابلیت اضرار و تشویش اذهان

صرف کذب بودن اظهار حتی اگر به قصد اضرار باشد، کافی نیست. بلکه اکاذیب اظهارشده باید قابلیت اضرار یا تشویش اذهان را نیز داشته باشد.

اثبات خلاف واقع بودن 

برای تحقق این جرم به هیچ وجه لازم نیست که شخص بزه دیده اثبات کند که ضرر مادی  یا معنوی به او وارد شده است. همین که خلاف واقع بودن خبر اثبات شود برای تحقق جرم کافی است.

مطلق بودن جرم

نشر اکاذیب از جرایم مطلق است و تحقق آن موکول به وقوع نتیجه ضرر یا تشویش نیست.

گاهی  ممکن است عکس یا خبری که منتشر شده، صحیح باشد ولی اسرار خصوصی شخص یا اشخاصی است که از  انتشار عمومی آن رضایت ندارند. مواردی مانند این، اگرچه جرم است اما نشر اکاذیب محسوب نمی شود. توضیح اینکه جرم نشر اکاذیب با هدف اضرار به غیر، از جرائم قابل گذشت است.  یعنی شاکی می تواند بعد از طرح شکایت در هر مرحله از رسیدگی، از شکایت خود صرف نظر کند.

اثبات جرم نشر اکاذیب در دادگاه

یک نکته مهم در جرم نشر اکاذیب و مجازات آن قابل تأمل است. باید توجه کرد که در جرم نشر اکاذیب نسبتی به دیگری داده نمی شود بلکه مطالبی بی اساس منتشر می شود. با وجود استفاده قانونگذار از واژه اکاذیب به صورت جمع، اظهار یک مورد کذب برای اثبات این جرم کافی است. اگر کسی یک فقره امر خلاف واقع را با ویژگی های مقرر در ماده 698 قانون مجازات اسلامی به غیر نسبت دهد، عمل او مشمول این ماده خواهد بود.

اثبات کذب بودن اظهارات بر عهده مدعی است. چنانچه مرتکب در مقام دفاع بتواند صحت اظهاراتش را ثابت کند تبرئه خواهد شد.

کلام آخر: لزوم فرهنگ سازی

با گسترش استفاده از فضای مجازی وقوع این جرم گسترش زیادی داشته است. حتی از آن قبح زدایی شده است. در قوانین کشور ما نیز گرچه مجازات هایی برای این جرم در نظر گرفته شده اما هنوز برای انجام تدابیر و اقدامات پیشگیرانه از جرم راه درازی در پیش است. این امر عمدتاً نیازمند فرهنگ سازی است. زیرا هنوز بسیاری از افراد در مورد اقداماتی که در فضای مجازی انجام می دهند و عقوبت اعمال خود آگاهی ندارند. زیرا در مواردی مرتکب رفتارهایی می شوند که خود نیز از جرم بودن آن آگاهی ندارند. بنابراین برای پیشگیری از این نوع جرایم، راه کارهای فرهنگی می باید در صدر اقدامات دستگاههای اجرایی قرار گیرد.

مطالب مفید دیگر:

نحوه شکایت و پیگیری جرایم سایبری

مطالب پیشنهادی وکیل سایبری

به گفتگو بپیوندید

11 − 3 =

بازگشت به بالای صفحه