تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر چه مسئولیتی ایجاد می‌کند؟
از مسئولیت کیفری و مدنی تا مدارک لازم برای شکایت از تبلیغ‌کننده پیج کلاهبردار
اگر یک اینفلوئنسر یا بلاگر، پیج فروشگاهی را در اینستاگرام تبلیغ کند و پس از آن مشخص شود که فروشنده با فریب کاربران از آن‌ها پول گرفته است، یک سؤال مهم مطرح می‌شود: آیا می‌توان از تبلیغ‌کننده پیج کلاهبردار شکایت کرد؟
پاسخ این سؤال به جزئیات پرونده بستگی دارد. صرف تبلیغ یک پیج که بعداً کلاهبردار بودن آن مشخص شده، به‌تنهایی برای اثبات مسئولیت کیفری اینفلوئنسر کافی نیست. برای بررسی مسئولیت تبلیغ‌کننده باید مشخص شود او هنگام انتشار تبلیغ چه اطلاعاتی داشته، چه ادعاهایی مطرح کرده، چه ارتباطی با فروشنده داشته و آیا آگاهانه در فریب مخاطبان یا تسهیل وقوع جرم نقش داشته است.
از سوی دیگر، اگر اینفلوئنسر فراتر از یک تبلیغ معمولی عمل کرده باشد؛ برای مثال فروشنده را شخصاً تضمین کرده، ادعاهای خلاف واقع درباره مجوز یا کیفیت کالا مطرح کرده، تجربه خرید ساختگی نمایش داده یا پس از دریافت هشدارهای معتبر همچنان به تبلیغ ادامه داده باشد، موضوع می‌تواند از حالت یک تبلیغ ساده خارج شود و مسئولیت کیفری، مدنی یا تبلیغاتی او مطرح شود.
در این مقاله بررسی می‌کنیم که تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر در چه شرایطی می‌تواند برای تبلیغ‌کننده مسئولیت ایجاد کند، برای شکایت از تبلیغ کننده پیج کلاهبردار چه مدارکی اهمیت دارد و برای پیگیری تبلیغ پیج کلاهبرداری در اینستاگرام چه اقداماتی باید انجام شود.
آیا صرف تبلیغ پیج کلاهبردار جرم است؟
خیر. صرف اینکه یک اینفلوئنسر پیجی را تبلیغ کرده و آن پیج بعداً مرتکب کلاهبرداری شده است، به‌تنهایی به معنای مجرم بودن تبلیغ‌کننده نیست.
در مسئولیت کیفری، باید رفتار و نقش هر شخص به‌صورت جداگانه بررسی شود. بنابراین نمی‌توان صرفاً با این استدلال که «اینفلوئنسر باعث شد من به این پیج اعتماد کنم»، او را به معاونت در کلاهبرداری محکوم دانست.
برای بررسی احتمال مسئولیت کیفری تبلیغ‌کننده، موضوعاتی مانند موارد زیر اهمیت پیدا می‌کنند:
- آیا اینفلوئنسر از قصد مجرمانه فروشنده اطلاع داشته است؟
- آیا میان تبلیغ‌کننده و مرتکب اصلی جرم، هماهنگی و وحدت قصد وجود داشته است؟
- آیا تبلیغ‌کننده آگاهانه وقوع جرم را تسهیل کرده است؟
- آیا در طراحی یا اجرای شیوه فریب مخاطبان نقش داشته است؟
- آیا از خلاف واقع بودن ادعاهای تبلیغاتی اطلاع داشته است؟
- آیا پس از دریافت هشدارهای معتبر درباره کلاهبرداری، تبلیغ را ادامه داده است؟
بر اساس ماده ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی، معاونت در جرم شرایط مشخصی دارد و از جمله، ترغیب یا تحریک دیگری به ارتکاب جرم، فراهم‌کردن وسایل ارتکاب جرم یا تسهیل آگاهانه و عامدانه وقوع جرم می‌تواند در چارچوب معاونت بررسی شود. همچنین برای تحقق معاونت، موضوعاتی مانند وحدت قصد و تقدم یا هم‌زمانی رفتار معاون با جرم اصلی اهمیت دارد.
بنابراین، اگر اینفلوئنسر بدون اطلاع از نقشه مجرمانه فروشنده، یک تبلیغ معمولی منتشر کرده باشد و فروشنده پس از آن مرتکب جرم شود، صرف انتشار آگهی برای انتساب معاونت در کلاهبرداری کافی نیست.
چه زمانی تبلیغ اینفلوئنسر می‌تواند از یک تبلیغ ساده فراتر برود؟
همه تبلیغات اینستاگرامی از نظر حقوقی یکسان نیستند.
برای مثال، فرض کنید یک بلاگر صرفاً نام یک فروشگاه را در استوری قرار داده و لینک صفحه آن را منتشر کرده است. در این حالت، برای انتساب مسئولیت کیفری باید عناصر لازم اثبات شود.
اما وضعیت زمانی متفاوت می‌شود که اینفلوئنسر در تبلیغ خود اطلاعاتی ارائه کند که مخاطب را مستقیماً به پرداخت وجه ترغیب کند؛ به‌خصوص اگر این اطلاعات خلاف واقع باشند یا تبلیغ‌کننده از نادرست بودن آن‌ها اطلاع داشته باشد.
برای نمونه، عباراتی مانند:
- «این فروشگاه کاملاً معتبر است.»
- «خودم از این پیج خرید کرده‌ام.»
- «مجوز رسمی دارد.»
- «با خیال راحت پول واریز کنید.»
- «این محصول را تضمین می‌کنم.»
در صورت وجود اختلاف، باید بررسی شود این اظهارات دقیقاً در چه شرایطی بیان شده‌اند و آیا واقعیت داشته‌اند یا خیر.
همچنین اگر اینفلوئنسر برای تبلیغ، تجربه خریدی را نمایش دهد که اساساً واقعیت نداشته باشد، یا اطلاعاتی را که می‌داند نادرست است به مخاطبان ارائه کند، موضوع از نظر حقوقی حساس‌تر می‌شود.
بنابراین محتوای تبلیغ، نه صرف وجود تبلیغ، یکی از عناصر مهم در بررسی مسئولیت تبلیغ‌کننده است.
آیا دریافت پول تبلیغ، مسئولیت کیفری اینفلوئنسر را ثابت می‌کند؟
خیر.
دریافت دستمزد در ازای تبلیغ، به‌تنهایی به معنای مشارکت یا معاونت در کلاهبرداری نیست. اینفلوئنسرها معمولاً در ازای انتشار تبلیغات مبلغ مشخصی دریافت می‌کنند و اصل دریافت هزینه تبلیغ، دلیل کافی برای اثبات علم آن‌ها به قصد مجرمانه فروشنده محسوب نمی‌شود.
با این حال، نحوه پرداخت و رابطه مالی میان طرفین می‌تواند در کنار سایر دلایل اهمیت پیدا کند.
برای مثال باید بررسی شود:
- مبلغ تبلیغ به‌صورت ثابت پرداخت شده یا درصدی از فروش بوده است؟
- آیا اینفلوئنسر علاوه بر دستمزد، در درآمد حاصل از فروش سهم داشته است؟
- آیا ارتباط مالی مستمر میان تبلیغ‌کننده و فروشنده وجود داشته است؟
- آیا برای هر خرید انجام‌شده از طریق لینک یا کد اختصاصی، مبلغی به اینفلوئنسر پرداخت می‌شده است؟
- آیا ارتباط مالی یا قراردادی خاصی میان آن‌ها وجود داشته که فراتر از یک تبلیغ معمولی باشد؟
هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی لزوماً مسئولیت کیفری را ثابت نمی‌کند؛ اما ممکن است در کنار پیام‌ها، قراردادها، زمان‌بندی تبلیغات و سایر ادله، برای بررسی نقش واقعی تبلیغ‌کننده اهمیت پیدا کند.
تضمین اینفلوئنسر چه تأثیری بر مسئولیت او دارد؟
گاهی اینفلوئنسر صرفاً یک فروشگاه را معرفی نمی‌کند، بلکه با اظهارات خود به مخاطب اطمینان می‌دهد که خرید از آن صفحه بدون خطر است.
برای مثال، ممکن است تبلیغ‌کننده بگوید:
«خودم امتحان کردم و کاملاً راضی بودم.»
یا:
«این پیج معتبر است و خریدتان را تضمین می‌کنم.»
چنین اظهاراتی می‌تواند در بررسی پرونده اهمیت داشته باشد؛ اما باید میان تبلیغ، اظهارنظر شخصی، تضمین واقعی و تعهد حقوقی تفاوت گذاشت.
اینکه یک جمله دقیقاً چه اثری در مسئولیت مدنی یا سایر ابعاد پرونده دارد، به متن اظهارات، شرایط انتشار، رابطه طرفین و سایر شواهد بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان هر جمله تبلیغاتی با مضمون «تضمین می‌کنم» را بدون بررسی شرایط، به‌عنوان پذیرش قطعی مسئولیت استرداد وجه تلقی کرد.
با این حال، اگر ثابت شود تبلیغ‌کننده آگاهانه اطلاعات خلاف واقع ارائه کرده یا با ادعاهای اطمینان‌بخش، مخاطبان را به انجام معامله‌ای سوق داده که از غیرواقعی بودن آن اطلاع داشته است، موضوع می‌تواند از منظر مسئولیت او اهمیت بیشتری پیدا کند.
تفاوت مسئولیت کیفری، مدنی و تبلیغاتی اینفلوئنسر
یکی از اشتباهات رایج در این پرونده‌ها این است که همه انواع مسئولیت با یکدیگر یکی فرض شوند.
در حالی که باید دست‌کم سه موضوع از یکدیگر تفکیک شوند:
۱. مسئولیت کیفری
در این بخش باید بررسی شود آیا رفتار اینفلوئنسر با علم و قصد لازم، در وقوع جرم نقش داشته است یا خیر؛ برای مثال آیا شرایط معاونت یا مشارکت در جرم وجود دارد.
۲. مسئولیت مدنی
ممکن است حتی در شرایطی که معاونت کیفری اثبات نشود، رفتار شخص از منظر مسئولیت مدنی قابل بررسی باشد؛ برای مثال اگر رفتار عمدی یا بی‌احتیاطی او موجب ورود خسارت شده و رابطه سببیت میان رفتار و خسارت قابل اثبات باشد.
۳. مسئولیت ناشی از تبلیغات
تبلیغات گمراه‌کننده، اطلاعات نادرست یا ادعاهایی که موجب اشتباه مخاطب شوند نیز ممکن است از منظر مقررات مربوط به تبلیغات و حمایت از مصرف‌کننده بررسی شوند.
بنابراین، اگر هدف شما شکایت از اینفلوئنسر تبلیغ‌کننده است، نباید پرونده را صرفاً با عنوان «معاونت در کلاهبرداری» تحلیل کرد. ابتدا باید مشخص شود رفتار تبلیغ‌کننده دقیقاً چه بوده و بر اساس آن، کدام مبنای حقوقی یا کیفری قابل طرح است.
قانون درباره تبلیغات گمراه‌کننده چه می‌گوید؟
قانون تجارت الکترونیکی برای تبلیغات و اطلاعات ارائه‌شده درباره کالا و خدمات، محدودیت‌هایی در نظر گرفته است. بر اساس مواد ۵۰ تا ۵۲ این قانون، تبلیغات نباید به‌گونه‌ای باشد که مخاطب را درباره کمیت یا کیفیت کالا و خدمات دچار اشتباه یا فریب کند و اطلاعات ارائه‌شده نیز باید دقیق، صحیح و روشن باشد.
با این حال، در هر پرونده باید ابتدا جایگاه حقوقی شخصی که تبلیغ را منتشر کرده مشخص شود. اینکه یک فرد اینفلوئنسر است، به‌تنهایی به این معنا نیست که تمام عناوین قانونی مربوط به «تأمین‌کننده»، «سفارش‌دهنده تبلیغ» یا «سازنده آگهی» بدون بررسی بر او منطبق است.
به همین دلیل، در پیگیری تبلیغ پیج کلاهبرداری در اینستاگرام باید علاوه بر محتوای تبلیغ، نقش واقعی تبلیغ‌کننده و رابطه او با فروشنده نیز بررسی شود.
آیا اینفلوئنسر موظف است اعتبار هر پیج را بررسی کند؟
نمی‌توان گفت هر اینفلوئنسر پیش از هر تبلیغ، الزاماً باید تحقیقات گسترده قضایی یا کارشناسی انجام دهد.
اما میزان مراقبتی که از یک تبلیغ‌کننده انتظار می‌رود می‌تواند با توجه به ماهیت تبلیغ و سطح خطری که برای مخاطب ایجاد می‌کند متفاوت باشد.
برای مثال، تبلیغ یک فروشگاه معمولی با تبلیغ فعالیت‌هایی مانند سرمایه‌گذاری، سود تضمینی، خدمات پزشکی، دارویی، مهاجرتی یا خدماتی که ادعاهای تخصصی و پرریسک دارند، از نظر میزان حساسیت یکسان نیست.
به همین دلیل، وجود نشانه‌های هشداردهنده می‌تواند در ارزیابی رفتار تبلیغ‌کننده اهمیت پیدا کند؛ از جمله:
- ادعاهای غیرعادی درباره سود یا نتیجه تضمینی؛
- اصرار بر پرداخت فوری؛
- اطلاعات ناقص یا متناقض درباره هویت فروشنده؛
- تغییر مکرر شماره حساب یا روش پرداخت؛
- شکایت‌های متعدد کاربران؛
- ادعاهای فاقد مستند درباره مجوز یا اعتبار؛
- یا درخواست حذف و پنهان‌کردن اعتراض‌های مشتریان.
آیا داشتن اینماد، مجوز یا تیک تأیید، اعتبار قطعی ایجاد می‌کند؟
خیر.
وجود یک نشانه ظاهری مانند اینماد، مجوز، تیک تأیید، تعداد زیاد دنبال‌کنندگان یا حتی تبلیغ توسط یک چهره شناخته‌شده، به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که یک فروشگاه یا کسب‌وکار مرتکب تخلف یا کلاهبرداری نخواهد شد.
همین موضوع درباره تعداد دنبال‌کنندگان و نظرات کاربران نیز صدق می‌کند. برخی صفحات ممکن است با استفاده از محتوای ساختگی، نظرات جعلی یا روش‌های تبلیغاتی فریبنده، تصویری غیرواقعی از اعتبار خود ایجاد کنند.
بنابراین اگر فردی پس از مشاهده تبلیغ اینفلوئنسر اقدام به خرید کرده است، بهتر است تمام اطلاعات مربوط به تبلیغ، فروشنده، نحوه پرداخت و ارتباط میان تبلیغ و خرید را حفظ کند؛ زیرا همین اطلاعات بعداً می‌تواند برای بررسی نقش اشخاص مختلف در پرونده اهمیت داشته باشد.
تفاوت تبلیغ پیج و همکاری با کلاهبردار
در تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر، مهم‌ترین نکته این است که میان «تبلیغ یک صفحه» و «همکاری آگاهانه در عملیات مجرمانه» تفاوت وجود دارد.
صرف تبلیغ یا دریافت دستمزد تبلیغ، به‌تنهایی برای اثبات معاونت در کلاهبرداری کافی نیست. در مقابل، علم به نقشه مجرمانه، ارائه آگاهانه اطلاعات خلاف واقع، تضمین‌های گمراه‌کننده، ارتباط مالی خاص، مشارکت در طراحی فریب یا ادامه تبلیغ پس از اطلاع از نشانه‌های جدی کلاهبرداری می‌تواند در ارزیابی مسئولیت تبلیغ‌کننده اهمیت داشته باشد.
برای شکایت از تبلیغ کننده پیج کلاهبردار چه مدارکی لازم است؟
اگر خرید شما پس از مشاهده تبلیغ یک اینفلوئنسر انجام شده و بعد مشخص شده است که پیج موردنظر مرتکب کلاهبرداری شده، اولین اقدام مهم، حفظ ادله دیجیتال است.
در پرونده‌های اینستاگرامی، ممکن است استوری حذف شود، نام کاربری تغییر کند، پیج از دسترس خارج شود، پیام‌ها پاک شوند یا محتوای تبلیغاتی تغییر کند. بنابراین بهتر است پیش از هر اقدام عجولانه، تمام اطلاعات مرتبط با تبلیغ، فروشنده، پرداخت و ارتباط خود با تبلیغ‌کننده را حفظ کنید.
مهم‌ترین مدارک عبارت‌اند از:
- تصویر و ویدئوی تبلیغ اینفلوئنسر؛
- آدرس یا لینک پیج تبلیغ‌شده؛
- نام کاربری اینفلوئنسر و فروشنده؛
- تاریخ و زمان تقریبی انتشار تبلیغ؛
- متن و ادعاهای مطرح‌شده در تبلیغ؛
- لینک اختصاصی تبلیغ؛
- کد تخفیف اختصاصی اینفلوئنسر؛
- مکالمات دایرکت با فروشنده؛
- مکالمات شما با اینفلوئنسر؛
- رسید و اطلاعات پرداخت؛
- پیام‌های مربوط به عدم ارسال کالا یا استرداد وجه؛
- و هر مدرکی که نشان دهد خرید شما از طریق همان تبلیغ انجام شده است.
این مجموعه مدارک می‌تواند برای بررسی نقش فروشنده و همچنین ارزیابی مسئولیت اینفلوئنسر در تبلیغ پیج کلاهبردار اهمیت داشته باشد.
چگونه تبلیغ استوری اینفلوئنسر را مستند کنیم؟
استوری یکی از مهم‌ترین و در عین حال آسیب‌پذیرترین ادله در پرونده‌های تبلیغات اینستاگرامی است؛ زیرا ممکن است پس از مدت کوتاهی دیگر در دسترس نباشد.
اگر تبلیغ هنوز منتشر است، بهتر است مستندسازی را از صفحه اصلی اینفلوئنسر آغاز کنید و فقط از یک تصویر بریده‌شده از تبلیغ استفاده نکنید.
روش مستندسازی تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر
۱. ابتدا اسکرین‌رکورد را از صفحه پروفایل اینفلوئنسر شروع کنید.
۲. وارد استوری شوید و تبلیغ را به‌صورت پیوسته ضبط کنید.
۳. نام کاربری اینفلوئنسر و صفحه تبلیغ‌شده را در ویدئو مشخص نگه دارید.
۴. در صورت وجود لینک، کد تخفیف یا لینک خرید، آن‌ها را نیز ثبت کنید.
۵. اگر استوری‌های قبل یا بعد با تبلیغ ارتباط دارند، آن‌ها را نیز ضبط کنید.
۶. زمان و تاریخ مشاهده تبلیغ را ثبت کنید.
۷. فایل اصلی اسکرین‌رکورد را ویرایش نکنید.
۸. در کنار ویدئو، از بخش‌های مهم تبلیغ اسکرین‌شات تکمیلی تهیه کنید.
هدف این است که صرفاً یک تصویر از یک جمله تبلیغاتی نداشته باشید؛ بلکه تا حد امکان زمینه انتشار، صفحه منتشرکننده، محتوای کامل تبلیغ و مسیر ورود به صفحه فروشنده نیز قابل مشاهده باشد.
اگر تبلیغ قبل از مستندسازی حذف شده باشد چه کنیم؟
حذف‌شدن تبلیغ به این معنا نیست که هیچ دلیلی باقی نمانده است.
ممکن است مدارک دیگری مانند موارد زیر وجود داشته باشد:
- فایل ذخیره‌شده توسط شخص دیگری که تبلیغ را دیده است؛
- پاسخ شما به استوری؛
- دایرکت‌های مرتبط؛
- اعلان‌های تلفن همراه؛
- بازنشر تبلیغ در صفحات دیگر؛
- یا اظهارات بعدی اینفلوئنسر درباره انتشار آن تبلیغ.
بنابراین اگر تبلیغ حذف شده، بهتر است به‌جای صرف‌نظرکردن از موضوع، سایر مسیرهای اثبات انتشار آن را بررسی کنید.
آیا اسکرین‌شات تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر کافی است؟
اسکرین‌شات می‌تواند دلیل مهمی باشد، اما بهتر است تنها مدرک پرونده نباشد.
برای مثال، ممکن است درباره یک تصویر ادعا شود که:
- تصویر دست‌کاری شده است؛
- نام کاربری تغییر کرده است؛
- بخشی از متن تبلیغ حذف شده است؛
- تصویر مربوط به زمان دیگری است؛
- یا محتوای منتشرشده به‌درستی نشان داده نشده است.
به همین دلیل، اسکرین‌رکورد پیوسته، لینک صفحه، دایرکت‌ها، رسید پرداخت و سایر مدارک مرتبط می‌توانند مجموعه ادله را قوی‌تر کنند.
رابطه میان تبلیغ اینفلوئنسر و پرداخت پول چگونه اثبات می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین موضوعات در این پرونده‌ها این است که مشخص شود آیا واقعاً تبلیغ اینفلوئنسر باعث شده شما از آن فروشگاه خرید کنید یا خیر.
فرض کنید شما ماه‌ها قبل از تبلیغ، پیج فروشنده را می‌شناختید و بدون مشاهده تبلیغ اینفلوئنسر از آن خرید کرده‌اید. در این حالت، اثبات رابطه میان تبلیغ و خرید دشوارتر خواهد بود.
اما اگر ابتدا استوری اینفلوئنسر را دیده باشید، سپس از لینک همان تبلیغ وارد صفحه فروشنده شده و در فاصله کوتاهی مبلغی را پرداخت کرده باشید، مدارک می‌توانند ارتباط میان این دو رویداد را بهتر نشان دهند.
برای این منظور، موارد زیر اهمیت ویژه‌ای دارند:
- زمان مشاهده تبلیغ؛
- لینک قرارگرفته در تبلیغ؛
- کد تخفیف اختصاصی اینفلوئنسر؛
- پیام شما به فروشنده پس از مشاهده تبلیغ؛
- زمان ورود به دایرکت؛
- رسید پرداخت؛
- و فاصله زمانی میان تبلیغ و خرید.
کد تخفیف یا لینک اختصاصی می‌تواند نشان دهد که خرید از مسیر تبلیغ انجام شده است؛ با این حال، اثبات این رابطه به‌تنهایی به معنای اثبات مسئولیت کیفری اینفلوئنسر نیست. علم و قصد لازم برای مسئولیت کیفری باید جداگانه بررسی شود.
چه اطلاعاتی از پرداخت پول به پیج کلاهبردار باید حفظ شود؟
رسید بانکی را فقط به‌صورت یک تصویر ساده نگه ندارید.
در صورت امکان، اطلاعاتی مانند موارد زیر را نیز حفظ کنید:
- مبلغ پرداختی؛
- تاریخ و ساعت پرداخت؛
- شماره پیگیری؛
- شماره کارت یا حساب مقصد؛
- نام دارنده حساب، در صورت نمایش؛
- و اطلاعات مربوط به تراکنش.
همچنین اگر فروشنده در دایرکت شماره کارت یا حسابی را برای شما ارسال کرده است، پیام اصلی را نیز حفظ کنید.
این اطلاعات می‌تواند در کنار سایر ادله برای بررسی مسیر مالی و ارتباط احتمالی میان اشخاص مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
آیا دارنده کارت بانکی همان صاحب پیج است؟
لزوماً خیر.
ممکن است وجه به حساب شخصی غیر از مدیر یا صاحب واقعی پیج واریز شده باشد؛ برای مثال حساب یک شریک، واسطه یا شخص دیگری که ارتباط او با فعالیت فروشگاه باید به‌صورت جداگانه بررسی شود.
بنابراین صرف اینکه نام یک شخص روی رسید بانکی درج شده است، لزوماً ثابت نمی‌کند که همان شخص صاحب پیج، مدیر فروشگاه یا شریک در کلاهبرداری بوده است.
در بررسی مسیر مالی، موضوعاتی مانند اینکه چه کسی شماره حساب را اعلام کرده، وجه در اختیار چه کسی قرار گرفته، مبالغ بعداً به چه حساب‌هایی منتقل شده و رابطه اشخاص با فروشگاه چه بوده است اهمیت پیدا می‌کند.
به همین دلیل، دارنده حساب بانکی، صاحب پیج و تبلیغ‌کننده را نباید بدون دلیل یکی فرض کرد.
آیا می‌توان مستقیماً از اینفلوئنسر شکایت کرد؟
بله، امکان طرح شکایت وجود دارد؛ اما نحوه بیان موضوع اهمیت زیادی دارد.
در شکواییه بهتر است رفتار مشخص تبلیغ‌کننده، زمان انتشار تبلیغ، محتوای آن و دلایل موجود توضیح داده شود؛ نه اینکه صرفاً نوشته شود:
«چون اینفلوئنسر این پیج را تبلیغ کرده، پس کلاهبردار است.»
چنین بیان کلی، به‌تنهایی نقش و علم تبلیغ‌کننده را اثبات نمی‌کند.
بهتر است مواردی مانند اینها مشخص شوند:
- تبلیغ چه زمانی منتشر شده است؟
- تبلیغ دقیقاً چه چیزی را به مخاطب وعده داده است؟
- آیا اینفلوئنسر فروشنده را تضمین کرده است؟
- آیا ادعای مشخصی درباره مجوز یا اعتبار فروشنده مطرح کرده است؟
- شما چه زمانی تبلیغ را دیده‌اید؟
- چه زمانی وارد صفحه فروشنده شده‌اید؟
- چه زمانی وجه را پرداخت کرده‌اید؟
- آیا از لینک یا کد اختصاصی اینفلوئنسر استفاده کرده‌اید؟
- آیا پس از وقوع مشکل، موضوع را به اینفلوئنسر اطلاع داده‌اید؟
- واکنش او چه بوده است؟
- آیا پس از دریافت هشدارها، تبلیغ را مجدداً منتشر کرده است؟
این جزئیات به مرجع رسیدگی کمک می‌کند نقش هر شخص را جداگانه بررسی کند.
در شکایت از تبلیغ کننده پیج کلاهبردار چه اشخاصی ممکن است مطرح باشند؟
بسته به محتویات پرونده، ممکن است اشخاص مختلفی در جریان رسیدگی مورد بررسی قرار گیرند؛ از جمله:
- مدیر یا مدیران پیج فروشگاهی؛
- استفاده‌کننده یا دارنده حساب دریافت‌کننده وجه؛
- ادمین‌های مؤثر در عملیات؛
- تبلیغ‌کننده‌ای که آگاهانه در عملیات نقش داشته است؛
- سازنده محتوای فریبنده؛
- و سایر اشخاصی که نقش آن‌ها در وقوع جرم یا ورود خسارت قابل بررسی است.
اما این موضوع به معنای مسئول بودن همه این افراد نیست. نقش هر شخص باید بر اساس رفتار، علم، ارتباط و ادله موجود به‌صورت مستقل بررسی شود.
اگر چند اینفلوئنسر یک پیج را تبلیغ کرده باشند چه می‌شود؟
مسئولیت همه تبلیغ‌کنندگان الزاماً یکسان نیست.
ممکن است یک اینفلوئنسر بدون اطلاع از مشکل، یک بار تبلیغ کرده باشد؛ فرد دیگری با فروشنده ارتباط مالی مستمر داشته باشد؛ شخص دیگری پس از دریافت چند هشدار تبلیغ را متوقف کرده باشد و فرد دیگری با وجود اطلاع از شکایت‌های معتبر، همچنان به تبلیغ ادامه داده باشد.
بنابراین برای هر تبلیغ‌کننده باید به‌صورت جداگانه بررسی شود:
- زمان تبلیغ؛
- محتوای تبلیغ؛
- مبلغ یا نوع منفعت دریافتی؛
- میزان ارتباط با فروشنده؛
- هشدارهای دریافت‌شده؛
- و رفتار تبلیغ‌کننده پس از اطلاع از مشکل.
صرف اینکه چند چهره شناخته‌شده یک صفحه را معرفی کرده‌اند، به‌خودی‌خود مسئولیت کیفری یکسانی برای همه آن‌ها ایجاد نمی‌کند.
اگر اینفلوئنسر پس از شکایت دوباره همان پیج را تبلیغ کند چه می‌شود؟
رفتار تبلیغ‌کننده پس از اطلاع از مشکل می‌تواند در ارزیابی پرونده اهمیت داشته باشد.
برای مثال، اگر یک اینفلوئنسر برای نخستین بار تبلیغی را منتشر کرده و واقعاً از کلاهبرداری بی‌اطلاع بوده باشد، وضعیت او با شخصی که پس از دریافت چندین هشدار مستند، همچنان همان فروشگاه را تبلیغ می‌کند یکسان نیست.
در چنین شرایطی باید بررسی شود:
- چه تعداد هشدار دریافت کرده است؟
- هشدارها تا چه اندازه مستند و قابل اتکا بوده‌اند؟
- چه مدارکی در اختیار او قرار گرفته است؟
- پاسخ فروشنده به شکایت‌ها چه بوده است؟
- چرا تبلیغ ادامه پیدا کرده است؟
- آیا تبلیغ جدیدی منتشر شده است؟
- آیا ادعاهای اطمینان‌بخش جدیدی مطرح شده است؟
علم و آگاهی معمولاً از یک دلیل منفرد به دست نمی‌آید و ممکن است از مجموعه‌ای از پیام‌ها، زمان‌بندی تبلیغات، روابط مالی و رفتارهای بعدی استنباط شود.
آیا حذف تبلیغ بعد از شکایت، مسئولیت اینفلوئنسر را از بین میبرد؟
خیر، حذف تبلیغ به‌خودی‌خود اصل انتشار قبلی را از بین نمی‌برد.
اگر تبلیغ منتشر شده و مخاطب بر اساس آن اقدام کرده باشد، حذف بعدی نمی‌تواند واقعیت انتشار قبلی را به‌صورت خودکار منتفی کند.
البته رفتار اینفلوئنسر پس از اطلاع از مشکل می‌تواند در ارزیابی پرونده مؤثر باشد.
برای مثال، تفاوت دارد که تبلیغ‌کننده پس از اطلاع:
- تبلیغ را حذف کند؛
- به مخاطبان هشدار دهد؛
- اطلاعات فروشنده را در اختیار قربانیان قرار دهد؛
- از ادامه تبلیغ خودداری کند؛
- یا برای حل مشکل همکاری کند.
این وضعیت با حالتی که شخص شکایت‌ها را پنهان کند، کامنت‌های هشداردهنده را حذف کند، قربانیان را مسدود کند یا مجدداً همان پیج را تبلیغ کند، یکسان نیست.
اگر اینفلوئنسر کامنت‌های هشداردهنده را حذف کند چه اهمیتی دارد؟
حذف یک کامنت به‌تنهایی اثبات‌کننده علم اینفلوئنسر به کلاهبرداری نیست؛ اما اگر همراه با سایر شواهد باشد، می‌تواند در بررسی رفتار او اهمیت پیدا کند.
برای مثال، اگر چند کاربر درباره عدم دریافت کالا هشدار داده باشند و اینفلوئنسر پس از مشاهده این اعتراض‌ها، آن‌ها را حذف کرده و سپس همان صفحه را دوباره تبلیغ کرده باشد، مجموعه این رفتارها می‌تواند در ارزیابی میزان اطلاع او مورد توجه قرار گیرد.
در چنین وضعیتی بهتر است قربانیان از موارد زیر مستند تهیه کنند:
- تصویر کامنت پیش از حذف؛
- پیام ارسال‌شده برای اینفلوئنسر؛
- زمان ارسال پیام؛
- پاسخ یا مسدودشدن حساب؛
- تبلیغات بعدی؛
- و استوری‌های تکمیلی.
ادعای شفاهی اینکه «کامنت من حذف شد» بهتر است با مدارک دیگری همراه شود.
آیا عبارت «هیچ مسئولیتی ندارم» اینفلوئنسر را کاملاً مصون می‌کند؟
خیر.
درج یک عبارت کلی مانند «مسئولیتی در قبال خرید شما ندارم» نمی‌تواند به‌صورت خودکار تمام آثار قانونی رفتار شخص را از بین ببرد.
اگر شخصی مرتکب رفتار مجرمانه یا تقصیر اثبات‌شده‌ای شده باشد، یک عبارت یک‌طرفه نمی‌تواند آن رفتار را از نظر حقوقی منتفی کند.
البته وجود چنین عبارتی می‌تواند یکی از عواملی باشد که در ارزیابی رابطه طرفین و حدود تعهدات تبلیغ‌کننده مورد توجه قرار گیرد؛ اما تعیین مسئولیت همچنان به رفتار واقعی و ادله پرونده بستگی دارد.
آیا اینفلوئنسر موظف به پس دادن پول قربانی است؟
این موضوع پاسخ یکسانی برای همه پرونده‌ها ندارد.
اگر اینفلوئنسر صرفاً تبلیغ‌کننده بوده و طرف قرارداد خرید نبوده باشد، اصل رابطه قراردادی میان خریدار و فروشنده قرار دارد و صرف تبلیغ، او را خودکار به فروشنده یا بدهکار وجه تبدیل نمی‌کند.
اما اگر مبنای مستقلی برای مسئولیت او وجود داشته باشد، موضوع می‌تواند متفاوت شود؛ برای مثال:
- پذیرش یک تعهد یا تضمین مشخص؛
- رفتار متضمن تقصیر و ورود خسارت؛
- مشارکت یا معاونت در جرم؛
- یا وجود رابطه حقوقی خاص میان طرفین.
بنابراین برای شکایت از تبلیغ کننده پیج کلاهبردار باید ابتدا مبنای مسئولیت او مشخص شود و سپس درباره مطالبه وجه یا خسارت تصمیم‌گیری شود.
نقش وکیل جرائم رایانه‌ای در پیگیری این پرونده چیست؟
پرونده‌هایی که در آن‌ها یک کلاهبرداری از مسیر تبلیغات اینستاگرامی اتفاق افتاده است، معمولاً فقط با یک رسید بانکی یا یک اسکرین‌شات حل نمی‌شوند.
در چنین پرونده‌ای باید چند موضوع از یکدیگر تفکیک شود:
تشخیص کلاهبرداری از اختلاف قراردادی
ابتدا باید مشخص شود رفتار فروشنده واقعاً واجد عناصر کلاهبرداری است یا اینکه صرفاً یک تعهد قراردادی انجام نشده است.
تفکیک نقش فروشنده، ادمین و تبلیغ‌کننده
نباید همه افرادی که نامشان در جریان پرونده دیده می‌شود، بدون بررسی در یک جایگاه قرار گیرند.
بررسی علم و قصد تبلیغ‌کننده
پیام‌ها، قرارداد تبلیغ، زمان شکایت‌ها، ارتباط مالی و تبلیغات بعدی می‌توانند در ارزیابی میزان آگاهی اینفلوئنسر اهمیت داشته باشند.
تحلیل محتوای تبلیغ
باید مشخص شود تبلیغ صرفاً معرفی بوده یا شامل تضمین، ادعای مجوز، تجربه شخصی ساختگی یا ادعاهای خلاف واقع نیز شده است.
مستندسازی ادله دیجیتال
استوری‌ها و محتواهای اینستاگرامی ممکن است سریع حذف یا تغییر کنند؛ بنابراین حفظ صحیح آن‌ها اهمیت دارد.
اثبات رابطه تبلیغ و پرداخت
لینک، کد تخفیف، زمان خرید، دایرکت و رسید پرداخت می‌توانند برای نشان‌دادن مسیر ارتباطی میان تبلیغ و ضرر اهمیت داشته باشند.
بررسی مسیر مالی
دارنده حساب، دریافت‌کننده واقعی وجه و اشخاصی که از درآمد حاصل از فعالیت منتفع شده‌اند باید از یکدیگر تفکیک شوند.
در نهایت، بر اساس مجموعه این اطلاعات می‌توان با سپردن پرونده به وکیل کلاهبرداری اینستاگرام و کمک و راهنمایی او، دربارۀ امکان طرح شکایت، عنوان حقوقی یا کیفری مناسب و همچنین مطالبه خسارت تصمیم دقیق‌تری گرفت.
قربانی تبلیغ پیج کلاهبردار توسط یک اینفلوئنسر شده‌اید؟
اعتماد به تبلیغ، مسئولیت‌آور است — برای اینفلوئنسر هم. شکایت از اینفلوئنسر تبلیغ‌کننده، اثبات مسئولیت و مطالبه خسارت، نیازمند تحلیل دقیق محتوای تبلیغ، قرارداد و رد پای دیجیتال است.
وکیل علیرضا طباطبایی هاشمی — وکیل پایه یک دادگستری، متخصص جرائم رایانه‌ای
دریافت مشاوره تخصصیبرای پیگیری تبلیغ پیج کلاهبرداری در اینستاگرام چه کنیم؟
اگر پس از تبلیغ یک اینفلوئنسر از یک پیج خرید کرده‌اید و متوجه کلاهبرداری شده‌اید، پیش از هر چیز ادله را حفظ کنید.
تبلیغ، پروفایل اینفلوئنسر، صفحه فروشنده، لینک، کد تخفیف، دایرکت‌ها، رسید پرداخت و پیام‌های مربوط به شکایت را نگه دارید. اگر تبلیغ هنوز قابل مشاهده است، از آن اسکرین‌رکورد پیوسته تهیه کنید و فایل اصلی را دست‌کاری نکنید.
سپس باید رابطه میان تبلیغ و خرید شما مشخص شود و در کنار آن، رفتار و میزان اطلاع اینفلوئنسر بررسی گردد.
نکته مهم این است که در چنین پرونده‌ای نباید صرفاً بر مشهور بودن تبلیغ‌کننده یا تعداد دنبال‌کنندگان او تکیه کرد. آنچه اهمیت دارد، رفتار مشخص، محتوای تبلیغ، زمان‌بندی، ارتباط مالی، میزان آگاهی و مجموعه ادله قابل ارائه است.
اگر قصد شکایت از اینفلوئنسر تبلیغ‌کننده را دارید، بهتر است پیش از حذف پیام‌ها، انتشار اتهام در فضای مجازی یا تهدید اشخاص، مستندات را کامل حفظ کرده و سپس بر اساس دلایل موجود درباره مسیر حقوقی یا کیفری مناسب اقدام کنید.
مسئولیت مدنی اینفلوئنسر در تبلیغ پیج کلاهبردار
مسئولیت اینفلوئنسر فقط از منظر کیفری قابل بررسی نیست. ممکن است در یک پرونده، شرایط لازم برای اثبات معاونت در کلاهبرداری وجود نداشته باشد، اما رفتار تبلیغ‌کننده از نظر مسئولیت مدنی قابل بررسی باشد.
بر اساس ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، اگر شخصی بدون مجوز قانونی، عمداً یا در نتیجه بی‌احتیاطی به مال، حیثیت یا حق دیگری لطمه وارد کند و در نتیجه آن ضرری ایجاد شود، اصل مسئولیت جبران خسارت قابل طرح خواهد بود.
البته برای محکومیت به جبران خسارت، صرف ادعای اینکه «من به‌خاطر تبلیغ اینفلوئنسر ضرر کردم» کافی نیست و باید عناصر لازم بررسی شود؛ از جمله:
- رفتار زیان‌بار تبلیغ‌کننده؛
- تقصیر یا مبنای قانونی مسئولیت؛
- ورود ضرر؛
- و رابطه سببیت میان رفتار تبلیغ‌کننده و خسارت واردشده.
بنابراین ممکن است وضعیت یک پرونده از نظر کیفری و مدنی متفاوت باشد. برای مثال، ممکن است معاونت در جرم اثبات نشود، اما ادعای خلاف واقع یا رفتار تبلیغاتی زیان‌بار، در صورت وجود شرایط قانونی، از منظر مسئولیت مدنی نیز بررسی شود.
آیا تبلیغ اینفلوئنسر می‌تواند باعث مطالبه خسارت شود؟
اصل امکان مطالبه خسارت، به وجود مبنای قانونی مسئولیت و اثبات رابطه میان رفتار تبلیغ‌کننده و ضرر بستگی دارد.
برای مثال، اگر شخصی بدون هیچ ارتباطی با تبلیغ یک اینفلوئنسر، فروشگاه را پیدا کرده و از آن خرید کرده باشد، نسبت‌دادن ضرر به تبلیغ اینفلوئنسر دشوارتر است.
اما اگر شخص ابتدا تبلیغ را دیده، از لینک تبلیغ وارد فروشگاه شده، از کد اختصاصی اینفلوئنسر استفاده کرده و بلافاصله وجه پرداخت کرده باشد، مجموعه این شواهد می‌تواند برای بررسی رابطه سببیت اهمیت بیشتری داشته باشد.
بنابراین در پرونده‌های شکایت از تبلیغ کننده پیج کلاهبردار باید میان دو سؤال تفاوت گذاشت:
آیا تبلیغ باعث اعتماد و خرید من شد؟
و:
آیا تبلیغ‌کننده از کلاهبرداری یا خلاف واقع بودن تبلیغ اطلاع داشت و با این وجود در آن نقش داشت؟
پاسخ سؤال اول بیشتر به رابطه سببیت مربوط می‌شود؛ پاسخ سؤال دوم در بررسی مسئولیت کیفری و علم و قصد تبلیغ‌کننده اهمیت ویژه‌ای دارد.
تبلیغ اینفلوئنسر در حوزه‌های پرریسک چه تفاوتی دارد؟
همه تبلیغات از نظر میزان خطر برای مخاطب یکسان نیستند.
برای مثال، تبلیغ یک فروشگاه پوشاک معمولاً با تبلیغ یک طرح سرمایه‌گذاری با سود تضمینی، محصول پزشکی، دارو و مکمل، خدمات مهاجرتی یا پیش‌فروش ملک از نظر میزان حساسیت یکسان نیست.
هرچه موضوع تبلیغ حساس‌تر، مبلغ معامله بیشتر و احتمال ورود خسارت شدیدتر باشد، ضرورت دقت و بررسی ادعاهای تبلیغاتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تبلیغ دارو، مکمل و خدمات پزشکی
حوزه سلامت حساسیت ویژه‌ای دارد و تبلیغ محصولات یا خدمات سلامت با ادعاهای خلاف واقع می‌تواند علاوه بر قواعد عمومی تبلیغات، مشمول مقررات خاص این حوزه نیز باشد.
برای مثال، تبلیغاتی با ادعاهایی مانند:
- «درمان قطعی بیماری»؛
- «کاهش وزن صددرصد تضمینی»؛
- «کاملاً بدون عارضه»؛
- «مکمل دارای مجوز قطعی»؛
- «تأییدشده توسط وزارت بهداشت»؛
- یا ارائه خدمات پزشکی توسط فرد فاقد صلاحیت،
نیازمند دقت بیشتری هستند.
در منبع اصلی مقاله نیز برای تبلیغات خلاف واقع در حوزه دارو، مکمل، تجهیزات پزشکی و خدمات سلامت، مقررات خاص مورد توجه قرار گرفته است.
تبلیغ سرمایه‌گذاری و سود تضمینی
فرض کنید یک پیج، سرمایه‌گذاری با سود ماهانه قطعی را تبلیغ می‌کند و اینفلوئنسر نیز مخاطبان را به واریز فوری پول دعوت می‌کند.
اگر مشخص شود اینفلوئنسر صرفاً یک تبلیغ معمولی منتشر کرده و هیچ اطلاعی از فعالیت مجرمانه نداشته است، وضعیت او با حالتی که:
- در طراحی وعده‌های غیرواقعی نقش داشته؛
- از سرمایه جذب‌شده درصد دریافت کرده؛
- از نبود فعالیت واقعی اطلاع داشته؛
- یا با مدیران پیج هماهنگ بوده است،
یکسان نیست.
در حالت دوم، نقش تبلیغ‌کننده باید با دقت بیشتری بررسی شود؛ زیرا ممکن است رفتار او فراتر از انتشار یک آگهی ساده باشد.
تبلیغ خدمات مهاجرتی یا تخصصی
در تبلیغ خدماتی مانند مهاجرت، خدمات حقوقی، سرمایه‌گذاری یا سایر خدمات تخصصی نیز نباید بدون مستند معتبر، ادعاهای قطعی درباره نتیجه مطرح شود.
برای مثال، بیان عباراتی مانند «صددرصد ویزا می‌گیرید»، «نتیجه پرونده تضمینی است» یا «این مجموعه مجوز رسمی دارد» در صورتی که مستند قابل اتکایی برای آن وجود نداشته باشد، می‌تواند در بررسی تبلیغ خلاف واقع اهمیت داشته باشد.
چند مثال برای تشخیص مسئولیت اینفلوئنسر
برای درک بهتر موضوع، چند وضعیت متفاوت را بررسی کنیم.
مثال اول: تبلیغ عادی بدون اطلاع از کلاهبرداری
یک اینفلوئنسر، یک بار یک فروشگاه پوشاک را تبلیغ می‌کند. فروشگاه مدارکی ظاهراً معتبر ارائه کرده و پیش از آن نیز سابقه فعالیت عادی داشته است.
چند هفته بعد، مدیر فروشگاه سفارش‌های زیادی دریافت کرده و ناپدید می‌شود.
در این وضعیت، صرف تبلیغ قبلی برای اثبات معاونت اینفلوئنسر کافی نیست و باید مشخص شود آیا او از طرح مجرمانه اطلاع داشته یا در آن همکاری کرده است.
مثال دوم: تبلیغ همراه با تضمین و ادعاهای خلاف واقع
اینفلوئنسر در تبلیغ می‌گوید:
«این فروشگاه کاملاً معتبر است، خودم خرید کرده‌ام و با خیال راحت پول واریز کنید.»
بعد مشخص می‌شود هیچ خرید واقعی از سوی او انجام نشده و مدارکی نیز درباره اعتبار فروشگاه وجود نداشته است.
در این وضعیت، محتوای تبلیغ و صحت اظهارات اینفلوئنسر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و باید مشخص شود این اظهارات ناشی از بی‌دقتی بوده یا تبلیغ‌کننده آگاهانه اطلاعات خلاف واقع ارائه کرده است.
مثال سوم: تبلیغ محصول سلامت فاقد مجوز
اینفلوئنسری یک محصول لاغری را با ادعای «کاملاً طبیعی، بدون عارضه و دارای مجوز قطعی» تبلیغ می‌کند؛ در حالی که محصول فاقد مجوز است و مصرف‌کنندگان نیز دچار آسیب شده‌اند.
در این حالت علاوه بر قواعد عمومی تبلیغات، مقررات خاص حوزه سلامت نیز باید بررسی شود و مدارک مربوط به محصول، تبلیغ، خرید و آسیب واردشده اهمیت پیدا می‌کند.
مثال چهارم: همکاری آگاهانه در یک طرح سرمایه‌گذاری جعلی
پیجی وعده سود قطعی می‌دهد و اینفلوئنسر در ازای جذب سرمایه، درصد دریافت می‌کند. او علاوه بر تبلیغ، در لایوهای فروشنده نیز حاضر می‌شود و مخاطبان را به واریز فوری پول دعوت می‌کند.
در چنین وضعیتی باید بررسی شود آیا او از ماهیت واقعی فعالیت اطلاع داشته، در طراحی فریب نقش داشته، از وجوه جذب‌شده منفعت برده یا با مدیران پیج هماهنگ بوده است.
این وضعیت با یک تبلیغ ساده و بدون اطلاع از جرم تفاوت اساسی دارد.
مثال پنجم: تبلیغ جعلی به نام اینفلوئنسر
گاهی خود اینفلوئنسر هیچ تبلیغی منتشر نکرده است و یک پیج کلاهبردار، ویدئو یا تصویر قدیمی او را دست‌کاری کرده و وانمود می‌کند که اینفلوئنسر فروشگاه را تأیید کرده است.
در این حالت، صرف مشاهده تصویر یا چهره اینفلوئنسر در تبلیغ، مسئولیت او را ثابت نمی‌کند. ابتدا باید اصالت تبلیغ و اینکه چه شخصی آن را منتشر کرده است بررسی شود.
ممکن است در چنین پرونده‌ای، خود اینفلوئنسر نیز قربانی جعل هویت یا تحریف محتوا باشد.
اشتباهات رایج قربانیان در پیگیری تبلیغ پیج کلاهبرداری در اینستاگرام
اقدام نادرست پس از وقوع کلاهبرداری می‌تواند حفظ و اثبات ادله را دشوارتر کند.
۱. اتهام‌زدن فوری به اینفلوئنسر
صرف تبلیغ برای اثبات معاونت کافی نیست. بهتر است ابتدا مدارک جمع‌آوری و نقش اشخاص مشخص شود.
۲. ذخیره‌نکردن استوری
ممکن است تبلیغ بعداً حذف شود و اثبات محتوای دقیق آن دشوار شود.
۳. نداشتن مدرک ارتباط تبلیغ با خرید
باید تا حد امکان مشخص شود خرید از مسیر همان تبلیغ انجام شده است.
۴. حذف دایرکت با فروشنده
با حذف مکالمات ممکن است وعده‌ها، اطلاعات پرداخت، شماره کارت و سایر شواهد مهم از بین برود.
۵. انتشار عمومی اتهام
معرفی یک شخص به‌عنوان «کلاهبردار» پیش از اثبات موضوع می‌تواند برای خود قربانی نیز تبعات حقوقی ایجاد کند.
۶. شکایت فقط از دارنده کارت
دارنده حساب بانکی لزوماً مدیر پیج یا مرتکب اصلی نیست.
۷. یکی دانستن عدم تحویل کالا با کلاهبرداری
هر عدم انجام تعهدی الزاماً کلاهبرداری نیست و باید عناصر قانونی جرم بررسی شود.
۸. ارائه اسکرین‌شات‌های بریده‌شده
بهتر است علاوه بر بخش موردنظر، پروفایل، تبلیغ کامل و زمینه انتشار نیز مستند شود.
۹. پرداخت مجدد برای دریافت وجه
گاهی پس از وقوع کلاهبرداری، شخص دیگری با عنوان «کارشناس بازگشت وجه» یا حتی خود کلاهبردار، مبلغ جدیدی برای استرداد وجه مطالبه می‌کند. پرداخت مجدد بدون بررسی می‌تواند خسارت بیشتری ایجاد کند.
۱۰. تأخیر در اقدام
محتوای تبلیغ، پیج، حساب کاربری و اطلاعات دیجیتال ممکن است تغییر کند؛ بنابراین حفظ سریع ادله اهمیت دارد.
اگر اینفلوئنسر بگوید ادمین تبلیغ را منتشر کرده است چه می‌شود؟
بسیاری از صفحات بزرگ اینستاگرامی توسط چند ادمین اداره می‌شوند. بنابراین ممکن است صاحب صفحه، مدیر تبلیغات و شخص منتشرکننده محتوا یک نفر نباشند.
در این شرایط باید بررسی شود:
- چه کسی سفارش تبلیغ را پذیرفته است؟
- قرارداد با چه شخصی منعقد شده است؟
- هزینه تبلیغ به چه حسابی پرداخت شده است؟
- چه کسی محتوای تبلیغ را تأیید کرده است؟
- چه کسی استوری یا پست را منتشر کرده است؟
- و صاحب صفحه چه میزان اطلاع و کنترل بر تبلیغ داشته است؟
این تفکیک برای جلوگیری از انتساب مسئولیت صرفاً بر اساس نام یا مالکیت یک حساب کاربری اهمیت دارد.
اگر چند قربانی از یک تبلیغ شکایت داشته باشند چه می‌شود؟
وجود چند شاکی می‌تواند در روشن‌شدن الگوی فعالیت فروشنده یا تبلیغات مورد استفاده قرار گیرد، اما تعداد بالای قربانیان به‌تنهایی مسئولیت اینفلوئنسر را ثابت نمی‌کند.
برای هر قربانی باید رابطه میان تبلیغ و خرید او به‌صورت جداگانه بررسی شود.
ممکن است صدها نفر از یک فروشنده شکایت داشته باشند، اما فقط بخشی از آن‌ها از طریق تبلیغ یک اینفلوئنسر خاص با آن فروشنده آشنا شده باشند.
بنابراین مدارکی مانند لینک اختصاصی، کد تخفیف، زمان‌بندی تبلیغ و پرداخت و الگوی مشابه میان قربانیان می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
چک‌لیست سریع برای قربانی تبلیغ پیج کلاهبردار
اگر از طریق تبلیغ یک اینفلوئنسر متضرر شده‌اید، این موارد را حفظ کنید:
تبلیغ
- اسکرین‌رکورد کامل؛
- اسکرین‌شات؛
- لینک؛
- نام کاربری؛
- تاریخ و زمان.
محتوای تبلیغ
- وعده‌های فروش؛
- ادعاهای مربوط به مجوز؛
- تضمین‌ها؛
- ادعای تجربه شخصی؛
- کد تخفیف.
ارتباط با فروشنده
- کل دایرکت؛
- شماره حساب یا کارت؛
- اطلاعات سفارش؛
- وعده ارسال یا استرداد وجه.
پرداخت
- رسید بانکی؛
- مبلغ؛
- تاریخ؛
- شماره پیگیری؛
- اطلاعات حساب مقصد.
ارتباط با اینفلوئنسر
- پیام اطلاع‌رسانی؛
- پاسخ او؛
- حذف یا مسدودشدن حساب؛
- تبلیغات بعدی.
این مدارک را تا حد امکان در نسخه اصلی نگه دارید و از ویرایش یا حذف فایل‌های اصلی خودداری کنید.
چک‌لیست اینفلوئنسر پیش از پذیرش تبلیغ
از طرف دیگر، تبلیغ‌کننده نیز می‌تواند با رعایت اصول حرفه‌ای، ریسک حقوقی تبلیغات خود را کاهش دهد.
پیش از پذیرش تبلیغ بهتر است:
- هویت سفارش‌دهنده احراز شود؛
- اطلاعات تماس و نشانی واقعی دریافت شود؛
- مجوزهای لازم بررسی شوند؛
- سابقه فعالیت پیج بررسی شود؛
- قرارداد تبلیغاتی تنظیم شود؛
- اطلاعات پرداخت‌کننده هزینه تبلیغ ثبت شود؛
- از ادعاهای قطعی و غیرقابل اثبات پرهیز شود؛
- تبلیغاتی بودن محتوا مشخص باشد؛
- درباره کالاها و خدمات حساس بررسی بیشتری انجام شود؛
- نسخه نهایی تبلیغ حفظ شود؛
- قراردادها و پیام‌ها حذف نشوند؛
- و پس از دریافت هشدار معتبر، موضوع دوباره بررسی و در صورت لزوم تبلیغ متوقف شود.
به‌خصوص نباید صرفاً برای افزایش جذابیت تبلیغ، عباراتی مانند «صددرصد تضمینی»، «کاملاً معتبر» یا «هیچ مشکلی ندارد» بدون پشتوانه استفاده شود.
سوالات متداول درباره تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر
آیا می‌توان از اینفلوئنسری که پیج کلاهبردار را تبلیغ کرده شکایت کرد؟
بله، امکان طرح شکایت وجود دارد؛ اما صرف انتشار تبلیغ برای اثبات مسئولیت کیفری کافی نیست. باید نقش، علم، قصد و میزان همکاری تبلیغ‌کننده با مرتکب اصلی بر اساس ادله موجود بررسی شود.
آیا تبلیغ‌کننده حتماً معاون کلاهبرداری محسوب می‌شود؟
خیر. برای بررسی معاونت باید شرایط قانونی آن، از جمله آگاهی و عمد لازم و ارتباط رفتاری با جرم اصلی، احراز شود. صرف تبلیغ یا دریافت دستمزد معمول تبلیغ به‌تنهایی کافی نیست.
آیا دریافت پول تبلیغ، مجرم بودن اینفلوئنسر را ثابت می‌کند؟
خیر. دریافت دستمزد تبلیغ به‌تنهایی دلیل معاونت نیست. نوع قرارداد، نحوه پرداخت، سهم احتمالی از فروش، ارتباط با فروشنده و میزان آگاهی تبلیغ‌کننده باید در کنار سایر ادله بررسی شود.
اگر اینفلوئنسر فروشگاه را تضمین کرده باشد چه؟
تضمین صریح می‌تواند در بررسی اعتماد ایجادشده، مسئولیت مدنی و میزان اطلاع تبلیغ‌کننده اهمیت داشته باشد؛ اما اثر حقوقی آن به متن دقیق اظهارات و شرایط پرونده بستگی دارد.
آیا عبارت «مسئولیت خرید با خودتان است» مانع شکایت می‌شود؟
لزوماً خیر. یک سلب مسئولیت کلی نمی‌تواند به‌صورت خودکار مسئولیت ناشی از جرم، تبلیغ خلاف واقع یا تقصیر اثبات‌شده را از بین ببرد.
آیا اینفلوئنسر باید پول خریدار را برگرداند؟
صرف تبلیغ، اینفلوئنسر را خودکار فروشنده یا مسئول استرداد وجه نمی‌کند. مسئولیت او باید بر اساس تعهد، تقصیر، مشارکت یا معاونت احتمالی و سایر مبانی قانونی بررسی شود.
اگر تبلیغ در استوری حذف شده باشد، باز هم امکان پیگیری وجود دارد؟
بله. حذف استوری مانع مطلق پیگیری نیست. اسکرین‌رکوردهای قبلی، فایل‌های ذخیره‌شده توسط دیگران، پاسخ به استوری، دایرکت‌ها، اعلان‌ها، بازنشرها و سایر ادله می‌توانند برای اثبات انتشار تبلیغ مورد بررسی قرار گیرند.
آیا تبلیغ خلاف واقع می‌تواند مسئولیت قانونی ایجاد کند؟
تبلیغات خلاف واقع و اطلاعات فریب‌دهنده می‌توانند بر اساس مقررات مربوط به حمایت از مصرف‌کننده و تجارت الکترونیکی مورد بررسی قرار گیرند؛ اما عنوان و مسئولیت دقیق شخص تبلیغ‌کننده باید با توجه به جایگاه و رفتار واقعی او تعیین شود.
اگر اینفلوئنسر بعد از دریافت شکایت دوباره همان پیج را تبلیغ کند چه؟
تکرار تبلیغ پس از دریافت هشدارهای معتبر می‌تواند در ارزیابی میزان اطلاع و رفتار بعدی تبلیغ‌کننده اهمیت داشته باشد. البته این موضوع نیز باید با سایر دلایل و شرایط پرونده بررسی شود.
جمع‌بندی نهایی
تبلیغ پیج کلاهبردار توسط اینفلوئنسر به‌تنهایی به معنای مجرم بودن تبلیغ‌کننده نیست. برای اثبات مسئولیت کیفری، باید نقش واقعی او، میزان آگاهی، قصد، نوع همکاری و ارتباط رفتارش با جرم اصلی بررسی شود.
در عین حال، اگر اینفلوئنسر در تبلیغ خود اطلاعات خلاف واقع ارائه کرده، فروشنده را بدون مستند معتبر تضمین کرده، تجربه خرید ساختگی نشان داده، در عملیات فریب نقش داشته یا پس از دریافت هشدارهای معتبر به تبلیغ ادامه داده باشد، بررسی مسئولیت او اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، ممکن است موضوع از نظر مسئولیت مدنی یا مقررات تبلیغات نیز قابل بررسی باشد. در این موارد، اثبات رفتار زیان‌بار، تقصیر یا مبنای مسئولیت، ورود ضرر و رابطه سببیت اهمیت دارد.
برای پیگیری تبلیغ پیج کلاهبرداری در اینستاگرام نیز مهم‌ترین اقدام اولیه، حفظ ادله است: تبلیغ، اسکرین‌رکورد، لینک، دایرکت‌ها، کد تخفیف، رسید پرداخت و پیام‌های مربوط به شکایت را حذف نکنید.
اگر در چنین پرونده‌ای قصد شکایت از اینفلوئنسر تبلیغ‌کننده را دارید، پیش از انتشار عمومی اتهام یا اقدام عجولانه، بهتر است ادله موجود بررسی و نقش فروشنده، اینفلوئنسر، ادمین‌ها و سایر اشخاص از یکدیگر تفکیک شود.
مشاوره تخصصی درباره مسئولیت تبلیغ‌کننده
اگر پس از تبلیغ یک اینفلوئنسر از یک پیج اینستاگرامی خرید کرده‌اید و با کلاهبرداری یا عدم دریافت کالا و خدمات مواجه شده‌اید، پیش از حذف پیام‌ها یا انتشار عمومی اتهام، تبلیغ، پروفایل دو صفحه، لینک یا کد تخفیف، دایرکت‌ها، رسید بانکی و پیام‌های خود با اینفلوئنسر را به‌صورت کامل حفظ کنید.
با تبلیغ یک اینفلوئنسر خرید کردید و کلاهبرداری شدید؟
تبلیغ، دایرکت، رسید بانکی و کد تخفیف — هر کدام یک حلقه از زنجیره اثبات مسئولیت تبلیغ‌کننده است. قبل از حذف یا انتشار عمومی اتهام، آن‌ها را دست‌نخورده نگه دارید.
وکیل علیرضا طباطبایی هاشمی — وکیل پایه یک دادگستری، متخصص جرائم رایانه‌ای
مشاوره تخصصی پروندهبررسی تخصصی پرونده‌های تبلیغات فریبنده، کلاهبرداری اینستاگرامی، فروشگاه‌های جعلی و مسئولیت تبلیغ‌کنندگان با توجه به محتوای تبلیغ، ادله الکترونیکی، ارتباط مالی و شرایط هر پرونده انجام می‌شود.
